ھەكىم ئىزى

  ئۆمۈرنىڭ نەقەدەر قىسقا ئىكەنلىكىنى قىياس قىلىپ باقتىڭىزمۇ؟ ئەگەر سىزگە 80 يىل ئۆمۈر پىچىلغان بولسا،  دەسلەپكى غايىسىز، غەمسىز 20 يىلى بىلەن قېرىلىقتىكى ساقسىز، ھەۋەسسىز 20 يىلى چىقىرىۋەتكەندە قولىڭىزدا پەقەتلا ئەڭ قىممەتلىك 40 يىلىڭىز قالىدۇ. زامانىۋى ناتەبىئىي يېمەك - ئىچمەك ئەندىزىسى، سۈنئىي تۇرمۇش ئادىتى ، ناتوغرا ھايات پەلسەپىسى، ناپاك مۇناسىۋەت پىچىمى تۈپەيلى بەدەن، روھ ۋە ئىجتىمائىي كېسەللىكلەرنىڭ تېخىمۇ بالدۇر ياشلاردا ئوتتۇرىغا چىقىشى بىلەن قولىمىزدىكى بەركەتلىك يىللارنىڭ، ھەرىكەتلىك ۋاقىتلارنىڭ مىقتارى ئازلاپ، ھەسرەتلىك كۈنلەرنىڭ سانى جىقلاپ كېتىۋاتىدۇ.  توغرا، ئىلغار پەن - تېخنىكا پۇرسىتى ۋە تەبىئىي ئوزۇقلارغا نائىل بولغان ئاز ساندىكى ئىنسانلارنىڭ ئۆمۈرى ئۇزۇراۋاتقاندەك كۆرۈنسىمۇ، غايىسىز ھايات، غەمسىز تۇرمۇش ئۇلارغىمۇ خۇشاللىق ئىلىپ كىلەلمەكلىك. يەنى شۇئان ئىمكانلار جىقايماقتا، ئىنسانلار سىقىلماقتا. شەھەرلەر چوڭايماقتا، ئۆيلەر كىچىكلىمەكتە. قەسىرلەر كېڭەيمەكتە، قەلىبلەر تارايماقتا. كىشىلەر جىقايماقتا، يالغۇزلۇق ئارتىماقتا. خۇددى < كۆپلۈك ئىچىدە يوقلۇق، يال...

  مۇھتاجلىق ھاياتنىڭ قانۇنىيىتى بولۇپ، بۇ قانۇنىيەت جانلىقلار ۋە جانسىزلار دۇنياسىنىڭ ھەربىر بۇرجىكىگە، ئىنسانلارنىڭ ھەر بىر ھۈجەيرىسىگە چۇڭقۇر جايلاشتۇرۇلغان بولغاچقا، ھاياتلىقنىڭ ھەرىكەت كۈچى بۇ موھتاجلىقتىن مەيدانغا كېلىدۇ. ئىنساننىڭ ھاياتىنى ئىلىپ ئېيتساق، ئىنساننىڭ بەدەن ساغلاملىقى قۇياشقا، ھاۋاغا، تۇپراققا، سۇغا، ئوتقا، ئۆسۈملۈك ۋە ھايۋانلارغا مۇھتاج بولغانغا ئوخشاش، روھ ساغلاملىقىنىڭ سۆيگۈگە، غايىگە، ئىرادىگە، ئىشەنچكە، ئەخلاققا ۋە ئادالەتكە ئېھتىياجى بار. بۇ مۇھتاجلىق ئارىمىزدا بىر رىشتە، بىر مۇناسىۋەت پەيدا قىلىدۇ ۋە پەرىلىق مەۋجۇداتلاردىكى ئېنېرگىيە بۇ رىشتىدە توپلىشىپ  ھاياتلىق ئېنېرگىيسى ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. يەنى دۇنيانىڭ كېلەچىكى، ھاياتلىقنىڭ ياشنىشى ، ساغلاملىقنىڭ داۋامى بىر بىرىمىزگە باغلىقتۇر. گەرچە ئىنسان بەزەن مەغرۇرلۇق ۋە كىبىر تۈپەيلى ئۆزىنىڭ بۇ ئاجىزلىقىنى، موھتاجلىقىنى يا ھېس قىلالماقلىق ياكى ھېس قىلسىمۇ بەزەن ئۇنتۇپ قىلىقلىق. بەدەنمۇ ساناقسىز ماددا، ھۈجەيرە ئارىسىدىكى خىمىيىلىك زەنجىر ۋە بىئولوگىيىلىك رىشتىدىن مەيدانغا كەلگەن مىكرو ئالەم بوشلۇقىدۇر. بۇ سىست...

  دۇنيادىكى ئۆلۈملەرنىڭ كۆپلەپ كېتىشى ئىنسانلارغا ئۆلۈمنىڭ ئاددىيلىشىشىدەك خاتا تۇيغۇ ئىلىپ كەلسىمۇ، ئەمما بۇ ئۆلۈمنىڭ ئەڭ قىيىن بىر ئىمتىھان، ئەڭ قورقۇنۇشلۇق ۋە دەھشەتلىك بىر ھادىسە ئىكەنلىكىدەك ئۆلمەس ھەقىقىتىنى ئۆزگەرتەلمەيدۇ. ئىنسانلارنىڭ يۇقىرىقىدەك خاتا تۇيغۇغا كەپ قىلىشىنىڭ سەۋەبى زامانىۋى تۇرمۇش سۇنغان كەيىپكە خۇمار، كىشىلەردىن بىزار ھايات شەكلىنىڭ ئۇلارنىڭ ئىڭىنى پالەچ، تەپەككۇرىنى توكا قىلىپ قويغانلىقىدىن مەيدانغا كەلگەن ئاسمان ئۆرۈلۈپ چۈشسە تېگىدە مانتا يەيدىغان شەخسىيەتچى خاراكتېرى تۈپەيلىدىندۇر. ئەمەلىيەتتە ئۆلۈم ناھايىتى سوغۇق بولۇپ، ئۇنى ئويلاشمۇ ئىنساننى شۈركەندۈرىدۈ ، قەلبلەرنى تېتىرتىدۇ. ئۆلۈم ناھايىتى تەس ۋە قورقۇنۇچلۇق ھادىسە بولۇپ،  ئېغىر كېسەللىك بۆلۈمىنىڭ شۇ سوغۇق ياتاقلىرىدا ئۆلۈمنىڭ پۇرىقىنى پۇرىغان كېسەللەرنىڭ  تەشۋىشكە تولغان چىرايلىرى ، ئۆلۈمنى ھېس قىلغان چاغدىكى كۆزلىرىدىن سىيرىلىپ چۈشىۋاتقان ياشلىرى، ئەزرائىلنى كۆرگەندىكى قورقۇنچ ھال ۋە ھەرىكەتلىرى ئۆلۈمنىڭ دەھشىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ئەمما ئىسنىڭ ئاچچىقىنى مورا بىلگەنگە ئوخشاش، ئۆلۈمنىڭ ئاچچى...

  خەلق ئارىسىدا « يولنىڭ ئەسكىسى پىتىق، ئەركەكنى بۇزغان قېتىق » دەيدىغان ناتوغرا قاراش بار بولۇپ، بۇنىڭ دەل ئەكسىچە  قېتىق ئۆزىگە خاس ئالاھىدىلىكى، بىزگە ماس خۇسۇسىيەتلىرى بىلەن ئوغۇللارغا ئەركەكلىك ، خانىملارغا خۇشاللىق بېغىشلايدىغان مىللىي تائامدۇر. ئەسلىدە ھازىرقى ياشلاردا كۆپ ئۇچرايدىغان ئىقتىدارسىزلىق، تۇغماسلىق ۋە قەۋزىيەت قاتارلىق نۇرغۇن كېسەللىكلەرگە بۇ ئەنئەنىۋى مىللىي تائاملاردىن ئۇزاق ، زامانىۋى ئەخلەت يېمەكلەرگە ئاشىق يېمەك - ئىچمەك ئادەتلىرىمىز سەۋەبچى بولماقتا. بۇقرات دېگەندەك « پۈتۈن كېسەللىكلەر ئۈچەيدىن باشلايدۇ » .  تېخىمۇ توغرىسى كېسەللىكلەر، ناتەبىئىي تائاملار بىلەن  ۋۇجۇدىمىز ئىممۇنىتېت سىستېمىمىزنىڭ ئالدىنقى سېپى بولغان ئۈچەيلەرنى زەيلىتىپ، ئۈچەي يوللىرىمىزنى لاي - پىتىق قىلىۋاتقان ئېغىزدىن باشلايدۇ. قېتىق بولسا ئۈچەيلىرىمىزنىڭ ئەڭ ياخشى دوستى بولۇپ ساغلاملىقىمزنى قوللايدۇ. تۆۋەندە  قېتىق بىلەن تېخىمۇ يېقىندىن تونۇشۇپ چىقىمىز. قېتىقنىڭ ئىنگلىزچىسى بولغان yogurt بىۋاستە  تۈركچەدىكى يوغۇرۇت ( yo ğ urt   ) كەلىمىسىدىن ئېلىنغاندۇر. ...

  ئىنسانلارنىڭ تەبىئىتىدە تاقلىق ئەمەس قوشلۇق بار بولغاچقا ،  تۇرمۇشتا قوش يۈرەكلەر بىرلەشكەندە، جۈپتى بىلەن جۈپلەشكەندە ، قولداشلار قول بەرگەندە، يولداشلار يول بەرگەندە ئاندىن ھاياتتىن ئىبارەت بۇ قېيىن سىناقتىن بىمالال ئۆتۈش مۇمكىندۇر. بەدىنىمىزدىكى بىر جۈپ DNA زەنجىرى خۇددى بۇ ھەقىقەتنىڭ بېشارىتى سۈپتىدە ھەر ھۈجەيرىگە يەرلەشكەندەك، ئىنسانلىقنىڭ ئاتىسى، تۈنجى ئىنسان بولغان ئادەممۇ بۇ تەبئىي چاقىرىققا ئاۋاز قوشۇپ، ئىنسانلىقنىڭ ئانىسى ھەۋۋا بىلەن تۇرمۇش قۇرغان ئىدى. ئائىلىدىن ئىبارەت بۇ رىشتە ئىنسانلارنى ، ئىنسانلىقنى يالغۇزلۇقتىن ئىبارەت قاراڭغۇ قۇدۇقتىن تارتىپ چىقىدىغان بولۇپ،  ئاتا - ئانا سۆيگۈ- مۇھەببەت بىلەن، بالا - چاقا خۇشاللىق -  بەرىكەت بىلەن، ئۇرۇق - تۇغقان ياردەم - قۇدرەت بىلەن ئادەمنىڭ يالغۇزلۇق يارىسىغا مەلھەم ، يالغۇزلۇق ھېسسىغا ھەردەم بولىدۇ. ئۈستىلىك ئىنسانلار ئىجتىمائىي ھايۋان بولغاچقا، ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ مۇرەككەپلىكى، يالغۇزلۇقنىڭ كۆپ قاتلاملىقى ئىنسانلاردىن ئائىلە رىشتىسىدىن باشقا، دوستلۇق، يولداشلىق ۋە خىزمەتداشلىق قاتارلىق نۇرغۇن ئىنسانىي رىشتىل...

  مىكرو مىنېرال ماددىلار (    trace mineral substance ) گەرچە پۈتۈن بەدىنىمىزدە ناھايىتى كىچىك بىر قىسىمنى ئىگىلىسىمۇ،  ئۇلار بەدىنىمىزدە جارى قىلدۇرغان رولى جەھەتتىن ناھايىتى چوڭ ۋە مۇھىم ئورۇن ئىگىلەيدۇ. بۇ مىكرو مىنېرال ماددىلار ئىچىدىكى سىنىك ( zinc ) دەل ئىنسان بەدىنىمدىن ئىبارەت بۇ مۇرەككەپ سىستېمىنىڭ  ھاياتتا قىلىشى ، نورمال فۇنكىسىيىسىنى جارى قىلدۇرۇشتا كەم بولسا بولمايدىغان ئۆزى كىچىك ، خىزمىتى بۈيۈك بىر مىنېرال ماددىدۇر. بەدەندە سىنىك كەم بولمىسا، ھۈجەيرىمىزدىن ئىبارەت بۇ مىكرو خىمىيە زاۋۇتى توختاۋسىز، توسالغۇسىز ئىشلەپ، مەيدانغا كەلگەن ئېنېرگىيە بەدەنگە كۈچ، روھقا قۇۋۋەت بەخش ئەتكەچكە، ئىممۇنىتېت سىسىتېمىمىز كۈچلىنىپ، كېسەل قارشى كۈچىمىز ئېشىپ ساغلاملىق سەپىرىدە يېنىك قەدەملەر تاشلاپ ماڭالايمىز.   ئەگەر بەدەندە سىنىك كەم بولسا، پىت بۇقىنى چىقىپ ئۆلتىرەلىگەندەك، بەدەندىن ئىبرەت بۇ ماكرو جانلىق سىنكتەك بۇ مىكرو ئىلمىنتنىڭ كەمچىللىكى تۈپەيلى نۇرغۇن جىددىي ۋە ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولىدۇ، ھەتتا سىنىكنىڭ يوقلۇقى ئۆلۈمگە ئ...